terça-feira, outubro 19, 2004

O nome de Colombo.

As leis de propiedade intelectual teñen (menos mal) limitacións. Hai unha morea de cousas que non poden ser rexistradas. Por exemplo os mapas. Semella lóxico que un non poida rexistrar como súa unha configuración xeográfica. Non podemos camiñar por unha paisaxe cuxa forma, cuxa relación espacial, cuxa imaxe mental sexa propriedade dunha persoa. Pero tamén sabemos que é un delicto coller un mapa dun atlas xa publicado, copialo e vendelo como se fora noso. O mapa, rexistro de fronteiras, é unha "tierra de nadie" no anguloso territorio do copyright.
Se un mapa dun territorio é exacto ( e, inocentes de nós, pensamos que tódolos mapas o son) non terá diferencias con ningún dos outros mapas dese espazo. Parecería entón imposible distinguir un mapa orixinal dun mapa plaxiado e sería moi probable que tódolos mapas foran meros clons dun só mapa orixinal, obra daquel primeiro xeógrafo que si se tomou as molestias de crear o plano primixenio partindo da súa propria medición. E xa podemos imaxinar que aqueles primeiros xeógrafos e agrimensores tiveron en conta esta contradicción e tomaron as súas precaucións para que ninguén vivise de duplicar o seu traballo. Imaxinando un caso de plaxio, pensaron que terían que demostrar ante un xuiz que o mapa plaxiado era en efecto unha copia, e non unha obra igual á súa, pero de creación propia.
A súa resposta a este problema foi sinxela: engadir no mapa un accidente xeográfico inexistente. Inventaron rios, vales, regatos, montes, fontes e fragas que rexistraron como certas e soterraron nun lugar remoto do terreo. Asi, si alguén fora copiar o seu mapa, reproduciría un accidente xeográfico que somentes existía nos seus imaxinativos miolos. Ese non-lugar inventado polo xeógrafo é unha tea de araña onde esperaba capturar o cartógrafo plaxiador.

teniente niente


Hai moitos anos, Fred L. Worth, un escritor norteamericano recopilou miles e miles de datos para un libro diso que os anglosaxóns coñecen como trivia, eses datos anécdoticos de tódalas disciplinas do coñecemento. O libro foi un gran éxito. Anos despois, unha compañía de xogos de lecer sacou á venda un novedoso xogo de mesa que arrasou nos anos oitenta. O seu nome era trivial pursuit. Cando Worth viu as tarxetas das preguntas, decatouse de que estaban extraidas literalmente do seu libro. A inicial carraxe foi seguida dunha sensación de espectación: A súa tea de araña tamén esperaba unha prea.
Tomando como exemplo as prácticas dos cartógrafos, Fred Worth deixou rexistrado un accidente inexistente no seu mapa do saber. Agochado na morea de datos, datas, nomes e feitos, introduciu unha combinación de pregunta e resposta que él mesmo inventou para evitar o plaxio. Rebuscando nas tarxetas do trivial pursuit, atopou a súa trampa: No apartado de televisión, leu a pregunta: ¿ Cal é o nome de pila do tenente Colombo?" e non tivo que revira-lo cartón para buscar a resposta. Él sabía que fora él mesmo quen inventara a resposta para esa cuestión, pois nos moitisimos anos nos que se emitiu esa serie nas televisións de todo o mundo, o nome de pila do tenente protagonista nunca foi revelado. Esa foi a base dun xuizo que enfrentou a Worth cos fabricantes do popular xogo de mesa e que non foi admitido a trámite porque os fabricantes do trivial pursuit demostraron que si usaran datos do libro de Worth mais tamén sacaran información doutras fontes. A tea de araña quebrou e a mosca fuxiu. Fronte a realidade inventada dos cartógrafos, os avogados fixeron valer outra realidade mais prosaica: Si un copia dunha soa fonte, é plaxio. Se copia de varias fontes, é investigación.